Чувашское книжное издательство

Ученый из США помогла издать книгу на русском и чувашском языках

В Чебоксарах, в Чувашской национальной библиотеке им. И. Яковлева, состоялась презентация первой книги писательницы Нины Абрамовой "Счастье райской птицы/Çăтмах кайăкĕн телейĕ", изданной в конце 2017 года Чувашским книжным издательством. На праздник книги на русском и чувашском из США специально прилетела Татьяна Тимирясова, содействовавшая ее изданию. В беседе с корреспондентом "Idel.Реалии" Тимирясова рассказала о проекте и жизни в США.
— Вы преодолели огромное расстояние, чтобы поучаствовать на презентации данной книги. Что для вас значит этот проект?
— Автор книги — моя сестра, врач-психотерапевт, кандидат медицинских наук. В нашем сельском роду Киргизовых были крестьяне, заслуженный механизатор, есть учителя, ученые, врачи, работники правоохранительных органов, предприниматели, но до сих писателя не было. Поэтому появление этой книги — большое событие для всей нашей семьи (наша мать жива, ей пошел 81-й год, поэтому под семьей я имею в виду семьи всех ее детей — нас трое).

Тем более, не посчитайте за нескромность, я сама тоже приняла посильное участие в подготовке и выпуске данной книги. Я была первой читательницей рассказов сестры, мы вместе их обсуждали. Автор проводил дополнительную правку: это слово чересчур выразительное или грубое для обозначения данного чувства, достаточно другого слова с другой интонацией. А тут вот, наоборот, надо сильнее выразиться…
В результате, как мне кажется, в рассказах (речь идет о русскоязычных рассказах, так как на чувашский язык они переведены А. Юрату. — Э.К.) не осталось лишнего слова, все они подобраны тщательно, слово к слову.
Потом помогла изданию книги материально (она полностью издана за счет автора). Как я могла остаться в стороне от праздника первенца?
— Что в рассказах вам больше всего нравится?
— Мне нравится олицетворение, что они описывают разные чувства людей через образы животных, через их поведение в разных ситуациях. На самом деле, получается, описывают взаимоотношения людей. Вроде бы автор не говорит, что под этими событиями подразумевается деятельность человека. Но и я сама в некоторых рассказах узнаю себя. Думаю, и другие члены нашей семьи, друзья, знакомые, сослуживцы узнают себя. Вернее, узнают свои чувства при аналогичных, но уже минувших событиях, узнают свое поведение. В жизни каждого бывают разные случаи, никто из нас не ангел, иногда совершаем ошибки. Их уже не исправишь, но узнав себя в образах рассказов, начинаешь осознавать, что тебе в будущем надо исправляться, надо совершенствоваться.

​— Какие получили отзывы от других читателей?
— Многие земляки и сослуживцы Нины Михайловны, которые уже успели прочитать книгу, отмечают ее как хорошую.

Знаю, что о рассказах хорошо отозвался известный подростковый и взрослый психотерапевт России Артур Александрович Александров. Благодаря ему о рассказах узнали и в Европе. Сообщает, что книгу уже цитируют.
Казаковцев Борис Алексеевич, еще в советские времена возглавлявший психиатрическую службу РСФСР, высоко оценил эти произведения. Говорит, что они заставляют думать. Ныне же нам некогда призадуматься, жизнь пролетает в мгновение, люди многое не успевают осмыслить. Из-за этого нервничают, раздражаются, но даже не понимают, из-за чего чувствуют себя не в своей тарелке. А тут, прочитав рассказы, человек может понять свои чувства, понять, как жить далее. Сопереживать чужому горю легче, чем радоваться чужому успеху. Научиться радоваться чужому счастью это и есть духовный рост. По мнению Бориса Алексеевича, рассказы Нины Абрамовой как раз помогают расти духовно.
— Сюжеты рассказов напрямую связаны с врачебной практикой автора?
— Думаю, автор собрала немало случаев из своей врачебной практики. Но из нашей семейной жизни тоже! Я уже говорила, что в героях рассказов я узнаю не только себя.

— А в США вы встречали подобную литературу?
— Напрямую нет. Я в большинстве читаю научную литературу. Фантастику тоже люблю. К слову, рассказы из этой книги тоже вроде фантастики. Вроде нереальное, в то же время — и реальность.

— В США есть какое-то чувашское окружение, они уже ознакомились с книгой?
— К сожалению, такого окружения нет. Хотелось бы найти.

— А ваша семья чувашской культурой интересуется?
— У меня один сын, его зовут Алексей, ему 24 года. Он русский знает. Не могу сказать, что очень хорошо знает, но понимает, может переводить. К сожалению, по-чувашски знает только "Анне, эп сана юрататăп!" (Мама, я тебя люблю!).

Но у нас дома много книг по чувашской истории, в особенности — по культуре. Целая библиотека. Мы их читаем. Гости всегда с интересом их рассматривают.
У меня есть платье чувашское, тухья. Их надеваю не только дома при гостях, но и на работе, когда бывают большие собрания, всех директоров собирают, президент фирмы из Франции приезжает. Поясняю, что я из России, но по национальности — чувашка. Они интересуются, где Чувашия? С интересом слушают про географическое положение, историю, культуру.
Первый муж мой был чуваш, родом из Татарстана, к сожалению, он умер. Джей — американец. Его и мои родственники общаются.
— Вся вот эта помощь по подготовке и изданию рассказов не мешает вашей основной работе?
— Абсолютно нет.

— Работа ваша с чем связана?
— Раньше работала в Калифорнии. 10 лет. Я сконструировала рекомбинантный вирус, который работает против рака кожи, мозга. Сейчас этот препарат проходит клинические испытания в Англии и США.

Ныне работаю в Пенсильвании, во французской международной компании Санофи. Она выпускает фармацевтические препараты и вакцины. Я работаю с вакцинами против инфекционных заболеваний.
— На презентации прозвучала мысль о переводе этих рассказов на английский. Эта ваша идея?
— Да. Я принесла книгу коллегам, но они не понимают ни по-русски, ни по-чувашски. Говорят, хотим читать по-английски. Переводим. Хотим издать книгу. Сейчас Джей читает первые варианты переводов. Прочитал рассказ про слезы бычка, говорит, очень жестко. Аж прослезился. Пока прервался…

Элла Кондратьева.
"Idel.Реалии", 30.04.2018.

 

В Чувашском книжном издательстве вышла книга для семейного чтения «Счастье Райской птицы»

В Чувашском книжном издательстве вышла книга Нины Абрамовой «Счастье Райской птицы. Çăтмах кайăкĕн телейĕ», которая предлагает поразмышлять на темы счастья, любви и гармонии.
В издание вошли сказки и рассказы для детей среднего и старшего школьного возрастов на русском и чувашском языках. Перевела их на чувашский язык известная поэтесса Альбина Юрату (Любимова). Автором необычных, завораживающих рисунков, которые органично дополняют произведения, является Ольга Любимова, редактор – Ольга Иванова. Сборник увидел свет тиражом 1000 экземпляров.
Нина Абрамова – врач-психотерапевт высшей квалификационной категории, кандидат медицинских наук. Более 35 лет работает в разных лечебных учреждениях России. Книга «Счастье Райской птицы. Çăтмах кайăкĕн телейĕ» – ее первое литературное детище. Вдохновителями Нины Михайловны стали родные и близкие, коллеги и друзья.
В сказках и рассказах Нины Абрамовой повседневная жизнь соседствует с волшебным миром. Через образы животных и явления природы автор раскрывает чувства и настроения людей. Герои учатся понимать свои эмоции и управлять ими, преодолевать трудности, соблюдать обычаи, уважать старших, прощать обиды, беречь и развивать любовь. Каждое произведение знакомит с новой историей.
"Авангард", Батыревская районная газета.
12.01.2018.

 

 

 

 

 

 

 

 

Юмахсем икĕ чĕлхепе пичетленчĕç

Чĕр чунсем çинчен калакан юмах кăларăмĕсем – вулаканăн чи пирвайхи кĕнекисенчен пĕри. Кашни хайлавăн хăйĕн сюжечĕ, апла пулин те тĕп сăнарĕсем пĕр: тилĕ, упа, кашкăр... Вĕсем хăйне евĕр: тилли чеелĕхĕпе палăрать, кашкăр айванлăхне пула шар курать – пур юмахĕ те асра юлать, сăнарĕ тӳрех куç умне тухса тăрать.

Çак кунсенче Чăваш кĕнеке издательствинче кĕçĕн çулти вулакансем валли «Кашкăрпа Така» ятлă юмахсен пуххи кун çути курчĕ. Кĕнекене пухса хатĕрлекенĕ – Ольга Федорова, ӳнерçи – Светлана Кангина. Чăваш юмахĕсене икĕ чĕлхепе – чăвашла тата акăлчанла – хатĕрленĕ. Акăлчанла Вячеслав Платонов куçарнă. Ют чĕлхене вĕренекенсемшĕн ку паха парне пулĕ: тăван чĕлхе пуянлăхне туйма та, акăлчан чĕлхи пĕлĕвне пуянлатма та пулăшĕ.

Кĕнекери ĕçсем Кашкăр тата килти выльăх-чĕрлĕх тавра пулса иртеççĕ. Кашни юмахра тенĕ пекех тукмак хӳре мĕне те пулин тытса çиме ĕмĕтленет, анчах айван ăслăскер кашнинчех шар курать:

«...Çул çинче Кашкăра хирĕç пĕр Сурăх тĕлех пулать. Кашкăр ăна калать:

– Сурăх, эпĕ сана çиетĕп вĕт халĕ! – тет.

Сурăх ăна хирĕç:

– Эсĕ, Кашаман, кама та пулин урăххине тупса çиеймĕн-ши/ Эпĕ тĕнчере чи лайăх ташă ăстисенчен пĕри-çке. Эпĕ пĕтсен питĕ те шел пулмалла-çке, – тет тунсăхлăн...

Сурăх тăрăст-тăрăст сиксе ташла пуçларĕ тет. Сикнĕçемĕн пысăк çаврасем туса çаврăнса Кашкăртан тарса хăтăлчĕ тет...»

Кашни юмахрах Кашкăр çапла усал тетĕр-и/ Çук иккен. «Кашкăр, Йытă, Кушак, Шăши» юмахра вăл Турă çырса панă хутпа тăранса пурăнма шутлать те...

Çак шухăша Кашкăрăн мĕншĕн пăрахăçлама тивнине вулакансем кĕнекепе паллашсан пĕлĕç.

Любовь ЛЕВАЦКАЯ.

«Тантăш», 22.02.2018.

Географипе çыхăннă ятсем

Нумаях пулмасть Чăваш кĕнеке издательствинче В.А. Нестеровăн «Над картой Чувашии» ?иккĕмĕш издани% кĕнеке кун çути курнă, вăл шăпах географипе çыхăннă ятсене тĕпчет.

Чăваш Ен территорийĕнче халĕ паллă географилле ятсен системи нумай ăрусемпе ĕмĕрсем хушши йĕркеленсе пынă. Ятсем яланах пĕрешкел мар: пĕрисем çĕнĕрен тухаççĕ, теприсем манăçаççĕ те картта çинчен çухалаççĕ, е тата улшăнаççĕ. Çавна шута илсе кĕнекере 16-мĕш ĕмĕртен пуçласа паян кунчченхи вăраха тăсăлакан историлле тапхăр материалĕсемпе усă курнă.

Историпе топоними заметкисене Чăваш Республикин территорийĕнчи чĕлхе тата тематика ушкăнĕсем тăрăх йĕркеленнĕ географилле ятсем пулса кайнин мелĕсене тата лексика йышне тишкерни кĕрет. Чăваш топонимине, çавăн пекех кунта сахал сарăлнă вырăс, тутар, мари тата мордва чĕлхисенчен пулса кайнă ятсене тĕплĕн пăхса тухнă. Мĕнрен пулса кайни паллă мар ятсене тишкернĕ. Патшалăх архивĕнче упранакан 16-20-мĕш ĕмĕрсенчи питех паллă мар картографии, çырулăх докуменчĕсене илсе кăтартнă.

Издани редакторĕ - В.В. Степанов, художникĕ - С.В. Бритвина, тираж - 1500 экземпляр.

ПĔЛМЕ

Ку вăхăтри списокпа Чăваш Республикинче 9 хула, хула йышши 8 поселок, 1700 яхăн ял шутланать/ вĕсенчен 40 проценчĕ кăна чăн чăвашла ятсемлĕ. Чăвашла мар ятсем хушшинче Атăл тăрăхĕнчи кӳршĕллĕ халăхсен - тутар, мари тата мордва чĕлхисенчен куçнă ятсене тупма пулать. Чăвашла ятсенче пуринчен ытларах тĕл пулаканни «кас» сăмах шутланать ?варианчĕсем: кас, касси%. 1809 ялтан 435-шĕн ячĕ «кас» сăмахпа йĕркеленнĕ.

«Ĕç ялавĕ», Етĕрне район хаçачĕ.

17.02.2018.

Станислав САТУР: Вăрăм сăвăсем çырма вăхăт çитсе пымасть

Станислав Сатур ?Станислав Никоноров% Канаш районĕнчи Ушанарта кун çути курнă. Пĕрремĕш сăвви 1987 çулта «Ялав» журналта пичетленнĕ. Малалла тĕрлĕ хаçат-журналта, «Юратнă кĕнеке», «Шурăмпуç çути», «Радуга над Волгой», «Атăлпа тинĕс хушшинче», «Мужской разговор», «Скандинавия – Поволжье», «50×/50» пĕрлехи сборниксенче пичетленнĕ. «Чĕре хĕлĕхĕсем» сăвăсен пĕрремĕш кĕнеки 1993 çулта тухнă, ун хыççăн «Кăмăл тĕкĕрĕ» ?1997%, «Сăмах» ?2001%, «Сăмах майăн» ?2002%, «Чун вĕçевĕ» кăларăмсем кун çути курнă. 2017 çул вĕçĕнче автор пире «Юхăмра» кĕнекепе савăнтарчĕ. Паянхи калаçу шăпах çав кĕнеке тата чăвашлăх ыйтăвĕсем тавра пырĕ.

Пĕрешкел юхăмра

- Кĕнекӳне эсĕ «Юхăмра» ят панă. Мĕншĕн.

- «Юхăмра» тени кĕнеке авторĕ пурнăç юхăмĕнче пурăннине пĕлтерет. Çакă вара автор шухăшпа тата кăмăл-туйăмпа иртнинчен, пулассинчен çакланмасăр хальхи самантра пулнине çирĕплетет. Хайхи «кунта тата халĕ» самант шăпах пурнăç пулса тăрать. Юхăмра пулни эсĕ хăв та юхăм е хум пулни çинчен калать.

- Эсĕ кун пек каласан мана тӳрех Геннадий Айхин «Здесь» сăвă кĕнеки аса килчĕ. Унта та автор темле юхăмра пулни, хăйне евĕрлĕ вăйпа тавралăхра вĕçни сисĕнет.

- Асăннă кĕнекесене çыраканĕсем пĕрешкел юхăмра пулнипе аса илтĕр ĕнтĕ çакна. Чăнах та, «Здесь» кĕнекере Айхи поэт кунĕленни, лăпланни ?е ыйхăлани, тĕрĕсрех, чăн пурнăçпа тĕлĕк чиккинче пулни%, Турă ăсне парăнни тата ăна хăйне ертсе пыма ирĕк пани сисĕнет. Поэт тулаш тĕнчери лару-тăру аталанăвĕн хушши-хуппине кĕмест, хăй йăтса çӳрекен энергипе ытларах ĕçлет. Çавăншăн ĕнтĕ вăл хăйне тата хăйĕнче Турă çыннине тупнă, çавăншăнах хăйĕн вăй-халĕпе тивĕçлĕхне асра тытса ĕçленĕ.

Çутăпа юрату вăйĕ

- «Хăйĕнче Турă çыннине тупнă» тенĕрен сана çакăн пек ыйту парам-ха: çын юхăмра пулни, сан шухăшупа, Турăпа юлташлă пулнине пĕлтерет-им.

- Пĕлтермесĕр. Паллах, пĕлтерет. Турă юхăмри çынна çул уçса парать, лешĕ вара çăмăллăн та чăрмавсемсĕр, çав вăхăтрах пĕр тăхтаса тăмасăр çав сукмакпа каять. Паллах, пирĕн ĕмĕте ĕçлеттерекен вăй çутăпа юрату энергийĕ, Турă энергийĕ пулнине асра тытмалла.

- Апла эсĕ пирĕн ватăсем: «Ăçта юрату - унта çутă» - тенипе килĕшетĕн.

- Паллах, унтан та ытларах, çутăпа юрату вăйĕнче пире кирлĕ пĕтĕмĕшле ăс, информаци, мĕн пур пĕлӳ пуррине те туйса тăратăп.

- Ахальтен мар пулĕ кĕнекӳнте юрату лирики паллă вырăн йышăнать. Çавнашкал сăвăсем мĕнле лару-тăрура çуралаççĕ.

- Кирек епле поэзи те пурнăçри пĕр-пĕр ыйту е ĕç-пулăм ăса хускатнипе çуралать. Поэт чĕререн пăлханса тухакан шухăш-туйăма уçса пани чăн-чăн лирика пулса тăрать. Вăл çивĕч туйăмсăр пулмасть. Çав вăхăтрах шухăшĕ те кирлĕ. Юрату лирикине те çыннăн чĕрери пăлханăвĕ хĕм парса тăмасть-ши. Ку çаплах-тăр. Сăввăмсенчен ытларахăшĕ ăс-хакăл лирики еннелле сулăннă пулин те кĕнекери юрату сăввисене интимлă тенĕ пулăттăм. Анчах интимлă лирика йăпанчăк поэзи тенине ан пĕлтертĕр. Ан тив, унта хальхи пурнăçри пысăк пулăмсем ан курăнччăр, пурнăç вĕресе тăни те ан сисĕнтĕр. Чи кирли интимлă лирикăра та тĕпре - этем кăмăлĕ, характерĕ, пурнăçĕ. Шăп çакăнта ĕнтĕ, çыннăн шалти тĕнчине ӳкерсе сăнланинче, юрату лирикин уйрăмлăхĕсем курăнаççĕ.

Кĕске сăвă - çивĕч сăмах

- Санăн сăввусем пĕчĕк калăпăшлă пулнин сăлтавĕ мĕнре-ши.

- Эпĕ сăвăсене кĕскен, хĕссе çапса çырнине кăмăллатăп. Çитменнине, вăрăм сăвăсем çырма мана юлашки çулсенче вăхăт та çитсе пымасть. Эпĕ ку таранччен тăван килте, сĕтел хушшинче лăпланса ларса сăвă çырманпа пĕрех. Кĕске сăвăсем эпĕ кăна çырмастăп. Юлашки вăхăтра лирикăллă хайлавсен калăпăшĕ пĕчĕкленсе пырать. Çакă поэтсем паянхи вулаканăн информаци пусарăвĕ нихçанхинчен пысăккине, çавăнпа унăн вăрăм сăвă-поэмăна вулама вăхăчĕ çуккине туйса тăнăран килет пулмалла. Сăвăсене кĕскен çырни шухăша çивĕчлетме пулăшать, сăнар хăватне ӳстерет.

- «Чăвашлăх чирĕ» - тăван халăх пурнăçне чуна çӳçентерекен мелпе уçса кăтартнă сăвă.

- Сисĕмлĕ чун-чĕреллĕ кашни чăваш паянхи кун хăйĕн умĕнчи лару-тăру хăрушлăхне туйса йышăнать. Çавăнпа халăхăмăр йышĕ чакнине чăваш чĕлхи çывăх вăхăтрах çĕр çинчен çухалма пултарассипе çыхăнтарать. Анчах куншăн никам та мар, хамăрах айăплă. Пире татăклă улшăну кирлĕ. Паллах, эпĕ хальхи лару-тăрăва паян-ыран улăштарма пулать теместĕп. Анчах вăл улшăнтăр тесе пирĕн пĕтĕм вăя парас пулать. Хăçан та пулин мар, халех! Лару-тăрăва тĕпрен улăштарма шанăç пур пек туйăнать.

- Камсен вăйĕпе.

- Енчен те хăй вăхăтĕнче хутла пĕлменлĕхпе общество вăйĕпе кăна кĕрешнĕ, енчен те пĕтĕмпех вĕрентекенсен ырă кăмăлĕнчен çеç килнĕ пулсан халăх çутта тухĕччĕ-ши. Çук. Вĕрентӳ пулăшăвĕ пĕр пĕтĕм системăна кĕрет. Унăн тухăçлăхĕ патшалăх вăйĕнчен килет. Кунта чи лайăххи - пĕр ача та манăçа тăрса юлманни. Тата кашни вĕрентекен - хутран-ситрен анчах ырă тăвакан мар, эпĕ маларах асăннă системăн сыпăкĕ пулса тăни.

- Паллах, илĕртӳллĕ ку. Анчах çавна йĕркелеме тӳр килĕ-ши.

- Чăнах та, эпĕ каланине хăнăхма йывăр. Анчах пирĕн чĕлхемĕре упраса хăварса халăх пулса юлма урăхла май çук. Акă, ача йывăр чирлесе ӳксен ăна тухтăр пулăшнине никам та хирĕçлемест. Больницăна хураççĕ, сиплев палăртаççĕ - çак ĕçсене хăвăрт та пĕр тăхтамасăр тăваççĕ. Ача чун тĕлĕшĕнчен чирлĕ пулсан вара пирĕн ĕç-пуç мĕнле аталанать-ха. Уйрăмах ача ӳснĕ, вĕреннĕ, ĕçленĕ, чун-чĕрене пăсма паракан лару-тăрура халăха çухатма тытăннă чухне. Е тата эпир ачан чунсăрлăхне, намăссăрлăхне, сăпайсăрлăхне, хаярлăхне курсан.

- Нимех те.

- Мĕншĕн эпир кун пек чухне сăмах-юмах, статьясемпе тĕрлĕ хут айне пулатпăр. Вăхăт вара хăйĕн ĕçнех тăвать, ача хăйĕн несĕлĕсен асапĕсене, ĕмĕчĕсене, шăпине сума суса чĕри патне илейменрен, вĕсенчен вĕренсе пырайманран унăн хăйне хăй хисеплеслĕхĕ чакма пуçлать, çавна май вăл чун ăшши тĕлĕшĕнчен тамалса, чун тасалăхне упраса хăвармасăр çынлăхран тухать, тискерленет. Юлашкинчен ашшĕ-амăшĕн чĕлхинчен сивĕнсе манкурта тухать. Эпир вара çаплах çыратпăр, сăмах ваклатпăр, чĕнсе каласа чăрмантаратпăр, намăслантаратпăр, ӳкĕтлетпĕр.

- Ман шухăшпа, ку пĕтĕмпех çак ыйтăва татса пама йывăрринчен килет.

- Сăмахăмăр шăпах çавăн çинчен пырать те. Апла тĕрĕс методика хатĕрлес пулать. Халех. Енчен те çак ĕçе специалист-ăсчахсем тытăнмасан, ыйтăва патшалăх шайĕнче татса памасан - пĕтетпĕр. Эпĕ сĕнекен ĕç хăй тĕллĕн пулса пырас çук.

Чĕлхе - хăрушлăхра

- Мĕн тума сĕнесшĕн эсĕ.

- Иккĕмĕш утăм тума. Пĕрремĕшне революци хыççăнах тунă: çюршывра чăваш шкулĕсем уçнă. Паян чăваш чĕлхине патшалăх шайĕнче сыхламалла. Ку вара ăсчахсемпе патшалăх ĕçченĕсен ĕçĕ. Эпĕ чĕлхе сыхлавĕ кирлине çеç çирĕплетесшĕн, вăл мĕнле йĕркеленсе пыни вара, тепĕр тесен, - техника ыйтăвĕ. Çак системăн сапаланчăк уйрăм сыпăкĕсем пур та ĕнтĕ. Ăнланмалларах пултăр тесе эпĕ каллех танлаштарса кăтартăп. Пĕтĕм халăха вĕрентес ĕç пулман чухне те патшалăх вак халăхсем валли тăван чĕлхепе вĕренмелли шкулсем е ытти йышши вĕрентӳ çурчĕсем уçнă. Мĕншĕн тесен тĕттĕм халăх патшалăха аталанма чăрмантарнă. Çапла системăн юлашки сыппи кăна пулнă.

- Эпир сан кĕнекӳ пирки сăмах пуçарса акă ăçта çитсе тухрăмăр.

- Мĕншĕн тесен кунта пĕри тепринпе çыхăннă. Чăваш чĕлхи вилсен ман кĕнекесене вулакансем те юлмĕç.

- Эпĕ пурнăçра çынна ĕненме хăнăхнă. Халĕ эсĕ каланисене ĕненсе йышăнас килет... Чăнах та. Иртнĕ ĕмĕрĕн 90-мĕш çулĕсем çĕршывăмăра кăна мар, пирĕн чунсене те аркатрĕç пулмалла.

- Ку чăнах та çапла. 1990-1994 çулсенче Чăваш Енре 2444 çын пурнăçран хăйĕн ирĕкĕпе уйрăлнă. Ун çинчен республикăра тухса тăракана пĕр хаçатра çырнăччĕ. Чуна чуралăхран тасатаймасăр асапланакансем, ăна амантса пĕтернĕскерсем халĕ те темĕн чухлех. Арканнă шăпасемпе пурнăçсем, «мĕншĕн эпĕ кунта, ку тĕнчене эпĕ мĕн тума килнĕ.» йышши ыйтусене хурав шыракансем.

Хут çинче - пуçри кăмăл

- Эсĕ юлашки çулсенче Чăвашран аякра вăй хуратăн. Ютра шăрçаланакан йĕркесем ытларах мĕн çинчен.

- Чĕрĕк ĕмĕрĕм ютра ĕçлесе çӳренипех иртрĕ. Анчах çакă эпĕ халăхран уйрăм тăнине пĕлтермест, чунпа чун хушшинчи ырăлăх мĕнне манса тулăх пурнăç шырани çинчен те каламасть. Çав ырлăха ялан сĕткен парса тăракан тымар - эпĕ çуралса ӳснĕ вырăнсем. Эпĕ унта час-часах пулатăп. Халĕ те атте-аннен юхăнма пуçланă кил-çуртне юсаса тирпей-илем кĕртес тесе тăрăшатăп. Çывăх вăхăтрах унта тĕпленсе пурăнăп-ха. Чăвашлăхран та писес çук. Пурнăç юхăмне, çав юхăмăн юхаслăхĕпе туллилĕхне туйма эпир пурнăçăн мĕн пур самантĕнчен пăрăнса иртмен чухне анчах пултаратпăр. Çав юхăма кĕрсе каяс тесен пирĕн кашни саманта сиссе-туйса пурăнмалла. Сăввăмсене шăпах çавнашкал сисĕм-туйăмпа ăс-хакăл ӳкерчĕкĕсем теме пулать.

- Вăл е ку сăвва, хайлава çырма ларсан умна мĕнле тĕллев лартатăн.

- Эпĕ тĕллевлĕ сăвăсем çырма тăрăшмастăп. Пуçа килнĕ шухăш хут çине хăйне хăех, çăмăллăнах тухса выртать. Сăвă çырасси - маншăн пысăк киленĕç! Шел, пурнăçра мана çыру ĕçĕпе тĕпленсе ларса ĕçлеме тӳр килмерĕ. Унтан-кунтан вăхăт тупса кăна çыркалатăп.

- Ку яхăнти ĕçĕр-хĕлĕр çинчен те пĕлес килет.

- Çĕнĕ сăвăсем хайланисĕр пуçне вырăс юррисен тексчĕсене 200 ытла куçарса пĕр кĕнекелĕх хатĕрлерĕм. Халĕ хамăн черетлĕ отпуск вăхăчĕпе усă курса «чăваш» сăмах пулăвĕпе пĕлтерĕшĕ çинчен наука-публицистика статйи çырма пуçларăм.

- Паянхи вулакана мĕн сунасшăн.

- Çапла калас тетĕп: ăслă кĕнеке вулăр. Самана кукри-макринчен пăрăнса тăмасăр малалла хăюллăн куç ывăтăр. Пурнăçра тем тĕрлĕ йывăрлăх та килĕ, вĕсенчен хăтăлма сирĕн ăс та, вăй та, шалти çирĕплĕх те çиттĕр.

Надежда СМИРНОВА калаçнă.

Лидия Филиппова сăн ӳкерчĕкĕ.

«Хыпар», 26.01.2018.